[ P O W R Ó T ]

Działania w Karelii

Fińscy żołnierze w oczekiwaniu na wroga.
Stanowisko działka przeciwlotniczego. Fińska artyleria przeciwlotnicza zastrzeliła 314 samolotów sowieckich w trakcie Wojny Zimowej.
Do transportu amunicji i rannych w jednostkach fińskich używano Akji (specjalny rodzaj tobogany przypominający małą łódź) a jako siły pociągowej reniferów.
  Pas obrony IV Korpusu dowodzonego przez gen.mjr. Hagglunda przypadał na wschodnią stronę Jeziora ładoga a jako przeciwnika Finowie mieli przed sobą 8 Armię dowodzoną przez komdiw I.N. Chabarowa.
  IV Korpus składał się z 12 i 13 DP, Grupy Rasanen, Er.P 11 oraz PPP 7, który stanowił jednostkę odwodową. Dawało to 26 batalionów piechoty oraz 6 dywizjonów artylerii. 8 Armia Chabarowa składała się z I Korpusu dowodzonego przez konbriga R.l. Panina, w składzie 139 DS., 155 DS, LVI Korpusu dowodzonego przez komdiva A.I. Czerepanowa w składzie 18 DS., 56 DS. i 168 DS., jednostka odwodowa była 75 DS., a już po rozpoczęciu działań wojennych do 8 Armii przydzielono 34 Brygadę Pancerną.
  Zadaniem I Korpusu było obejście Jeziora Ładoga i przełamanie pozycji obronnej pod Janisjoki a następnie wraz z LVI Korpusem, który miał osiągnąć pozycje pod Sortavalą nacierać na pozycje w Przesmyku Karelskim. Początek sowieckiego natarcia przebiegał bez przeszkód. 168 DS. skierowała się na Kitila, a 18 DS. wspierana przez czołgi 34 Brygady Pancernej zajęła Lemetti. 208 ps. z 18 DS. skierował się na Jezioro Syskyjarvi a 316 ps. na Jezioro Rukojarvi ,gdzie miał się spotkać z 168 DS. Finowie w tym obszarze dysponowali 13 DP, która się spokojnie wycofywała. 12 grudnia 208 ps. nawiązał kontakt bojowy z I/JR38 (I batalion 38 pułku piechoty). Równocześnie 316 ps. wdał się w walkę z I/JR39, a 168 DS. została zatrzymana w Kitila przez II/JR37 i poniosła znaczne straty. Obszar na wschód od jezior Syskyjarvi - Pyhajarvi - Kotajarvi został obsadzony przez oddziały z II/JR38 i II/JR39, które napotkał na swojej drodze 97 ps. z 18 DS. Obecność oddziałów fińskich na zachód od (Jomaa oznaczała, że sowieckie dywizje znalazły się w ciężkiej sytuacji. Finowie postanowili zlikwidować sowieckie zgrupowanie. Dowódca IV Korpusu w tym celu wyznaczył JR36, II/JR35 II/KTR 12 (II dywizjon armat z 12 pułku artylerii) oraz 34 kompanię pionierów. Wszystkie jednostki pochodziły z 12 DP. Jednostki fińskie podzielono na trzy grupy bojowe. Pierwsza Grupa "Oinas" pod dowództwem ppłk. Jarvinena miała za zadanie utrzymać obronę pomiędzy Jeziorami Ładoga oraz Syskyjarvi, druga grupa "Jousimies" pod dowództwem płk Olkkonena miata zaatakować i zająć szosę Lementti - Uomaa co doprowadziłoby do rozcięcia sił sowieckich a trzecia grupa "Lutoti" dowodzona przez mjr Hassinena miała utrzymać pozycje na zachód do Gomma i blokować znajdujący się tam 34 Batalion Pancerny.
Pas zasieków na granicy sowiecko-fińskiej, Północna Karelia.
  12 grudnia o godzinie 14.45 przystąpiły do natarcia III/JR39 i III/JR38 atakując pozycje 97ps. w rejonie Jeziora Kotajarvi. Tak Grupa "Juosimies" przystąpiła do walki. Walki z jednostkami sowieckimi były ciężkie i nie przyniosły Finom powodzenia. Silne wsparcie broni pancernej zniweczyło powoli rysujące się zwycięstwo. Kolejne natarcia nie przyniosły zmiany sytuacji. Finowie jeszcze 13 grudnia próbowali przełamać pozycje sowieckie natarciem II/JR39 i II/JR36, jednak nie przyniosło to skutku. Grupa "Oinas" nacierając na pozycje 168 DS. pod Ruokojarvi siłami II/JR37 znalazła się w niezwykle ciężkiej sytuacji. Natarcie własne zostało powstrzymane silnym ogniem artyleryjskim i co gorsza Rosjanie przeprowadzili bardzo silne kontruderzenie, Dopiero pojawienie się III/JR37 i I/JR38 sprawiło, że natarcie 208 ps. zostało powstrzymane. Widząc ciężką sytuację dowódca IV Korpusu wydał rozkaz powstrzymania dalszych ataków.
  Na przykładzie nieudanego natarcia IV Korpusu możemy zobaczyć jak wielka była przewaga sowiecka. Sprawne dowodzenie w obronie oraz przewaga w artylerii i broni pancernej sprawiły, że takie atuty Finów jak skryte podejście na pozycje nie daje decydującej przewagi. W kluczowych momentach walki Finom nie potrzebne były narty czy pistolety maszynowe ale kilka dywizjonów armat lub haubic. Czołgi sowieckie bezkarnie wspierały własną piechotę nie ponosząc większych strat (brak armat ppanc po stronie fińskiej). Niepowodzenia z 12 grudnia oraz zła ogólna sytuacja na tym odcinku frontu doprowadziły do paniki w formacjach fińskich. Sytuacja była bardzo niekorzystna i zapewne zakończyła by się dla Finów klęską, gdyby nie wydarzenia, które miały miejsce 9 i 10 grudnia na zachód od 12 DP
  10 grudnia do IV Korpusu przybył płk Paavo Tavela oraz JR16. Finowie chcieli za wszelką cenę nie dopuścić do połączenia się sił 8 Armii i 7 Armii operujących po obu stronach Jeziora Ładoga. Wyprzedzając fakty i przedstawiając działania 18 i 168 DS. należy zaznaczyć, że sytuacja pozostałych jednostek 8 Armii była prawie tragiczna. 10 grudnia płk Tavela wraz z płk Pajari opracowali plan mający na celu zniszczenie 139 DS. Dywizja ta znajdowała się w rejonie Hirvasjarvi, gdzie jej dowódca gen. Bielajew wydał rozkaz do natarcia nie czekając na pozostałe sity I Korpusu. Pułki gen. Bielajewa rozciągnęły się i były nie osłonięte przez żadną inną sowiecką jednostkę. 364 ps. nacierał na Tolvajarvi, które bronione byto przez 9JK. Kompania straciła tylko 10 zabitych, natomiast sowiecki 364 ps. aż 180 i musiał się wycofać. Płk Pajari zdecydował się uderzyć na Kotisaari, gdzie znajdował się 609 ps. ze 139 DS. 12 grudnia w rejonie Kotisaari panowała fatalna pogoda, gęsta mgła umożliwiła Finom skryte podejście i atak na sowieckie pozycje. Walka była zacięta i krwawa, sowiecki pułk "wycięto w pień" i to dosłownie bowiem większość zabitych żołnierzy zginęła od noży i saperek. Kolejnym celem ataku była okolica Ristisalami, gdzie znajdował się 718 ps., także i ta pozycja obronna została zdobyta 12 grudnia. Jak więc widać do 12 grudnia przestała istnieć 139 DS. LVI Korpus rozpoczął walki z fińską 12 DP. które uwieńczone zostały sowieckim sukcesem.
  Dowódca 8 Armii znając tragiczne położenie 139 DS. skierował w ten rejon rezerwową 75 DS. JP16 spotkał się z 75 DS. pod Ala-tolvajarvi. Rozgorzały ponownie zacięte walki, co ciekawe kadrę 75 DS. stanowili w większości absolwenci szkoły wojskowej z Leningradu. Po zakończeniu walk Finowie odnotowali że polegli sowieccy oficerowie mieli dobre mundury, dużo bagażu osobistego oraz ciepłą bieliznę. Kolejne dni przyniosły dalsze postępy JPI6 i straty 75 DS. 21 grudnia 75 DS. została zepchnięta w rejon rzeki Aitto. Rosjanie wykorzystując zmęczenie Finów okopali się na wschód od wsi Suojarvi, gdzie pozostali do końca działań wojennych. Finowie zdobyli 335 armat, 59 czołgów, 3000 karabinów, straty własne wyniosły 660 zabitych.
Porzucony sowiecki sprzęt wojenny pod Suomussalmi. Na pierwszym planie czołg T-26, w głębi armata przeciwpancerna kalibru 45 mm oraz ciągnik "Konsomolec".
  5 stycznia 1940 r. Finowie rozpoczęli likwidację LVI Korpusu. Sprawne dowodzenie komdiwa Czerepanowa sprawiło, że w rejonie Kietela - Ruhtinaanmaki 168 DS., 18 DS. i 34 Brygada Pancerna zajmowały silnie bronione pozycje. Dowódcy IV Korpus gen.mjr Hagglundowi przydzielono JR64 oraz ErP.4 oraz sformowano trzy bataliony z Gwardii Narodowej, które miały prowadzić walki partyzanckie. Natarcie rozpoczęło się 6 stycznia, do 19 stycznia Finom udało się zepchnąć 168 DS. z pozycji tak, że pierścień okrążenia był prawie zamknięty. Rosjanie zdołali utrzymać tylko pozycje pod Pitkaranta co sprawiało, że dywizja nie została całkowicie okrążona. Pozostałe akcje fińskie doprowadziły do okrążenia 34 Brygady Pancernej pod Uomaa, części 18 DS. pod Lementti, łącznie sowieckie jednostki zostały okrążone w 12 różnych miejscach i nie miały ze sobą kontaktu. Finowie systematycznie przystępowali do likwidacji poszczególnych kotłów. Liczebność sowieckich żołnierzy w każdym z nich była oczywiście różna, a co za tym idzie także intensywność walk. Sytuacja w jakiej się znalazła 8 Armia praktycznie oznaczała jej likwidację. Z części jednostek utworzono 15 Armię pod dowództwem komandarm 2 stopnia Kowalkowa a od 25 lutego Kurgjumowa. W jej składzie były 18 i 163 DS., 34 Brygada pancerna oraz nowo przybyłe 1., 37., 60. i 72. DS. oraz 25 Brygada Kawalerii. 8 lutego dowództwo LVI Korpusu znalazło się w okrążeniu pod Koirinoja. Do 15 lutego Finom udało się zlikwidować wszystkie kotły z wyjątkiem jednego pod Kietla gdzie Rosjanom udało się przebić i wydostać z okrążenia. Polegli dowódca 34 Brygady Pancernej kombrig Kondratiew, dowódca 18 DS. Kodiv Kondraszew. Zdobyto 105 czołgów, 12 samochodów pancernych, 237 samochodów ciężarowych, 31 samochodów osobowych, 10 ciągników gąsienicowych, 200 składów amunicji. 8 Armia w końcu lutego otrzymała 14 Korpus z nowymi 187 i 128 DS. i w marcu przystąpiły do kolejnej ofensywy, którą zakończył rozejm. Rosjanom w pierwszych dniach udało się opanować Kolba i częściowo rozbić Grupę Tavela. Jednak klęska, która poniosła 8 Armia w walkach w pierwszej fazie wojny była oczywista.

Pozostałości po 163 DS. rozbitej pod Suomussari. Finowie stosowali taktykę rozbicia dywizji na izolowane oginiska oporu tzw. "Motti", które następnie były sukcesywnie likwidowane.